Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı

Bir varlığın nerede bulunduğunu, bir işin nerede gerçekleştiğini veya bir durumun hangi ortamda olduğunu bildiren eklere bulunma durumu eki denir.

Bulunma durumu eki dört farklı biçimde kullanılabilir:

• -da
• -de
• -ta
• -te

Bu ekler getirildikleri kelimeye her zaman bitişik yazılır.

Örnekler:

• devede
• yolda
• ayakta
• işte
• okulda
• evde
• parkta
• sınıfta

Doğru: Çocuklar bahçede oynuyor.
Yanlış: Çocuklar bahçe de oynuyor.

Doğru: Kitap masada duruyor.
Yanlış: Kitap masa da duruyor.

Bulunma durumu eki kelimenin bir parçası olduğu için kelimeden ayrı yazılamaz.

Bulunma Durumu Eki Hangi Sorunun Cevabıdır?

Bulunma durumu eki bulunan kelimeler çoğunlukla “nerede?” sorusuna cevap verir.

Örnek:

Çocuklar nerede oynuyor?
Bahçede oynuyor.

Kitap nerede duruyor?
Masada duruyor.

Öğrenciler nerede bekliyor?
Sınıfta bekliyor.

Babası nerede çalışıyor?
İşte çalışıyor.

Bu örneklerde “bahçede”, “masada”, “sınıfta” ve “işte” kelimeleri bir yer bildirdiği için bulunma durumu eki almıştır.

Ancak bulunma durumu eki yalnızca fiziksel bir yeri anlatmaz. Bir kişinin, nesnenin veya olayın içinde bulunduğu durum ve ortamı da bildirebilir.

Örnekler:

• Bu konu kitapta ayrıntılı olarak anlatılmış.
• Sorunun cevabı metinde bulunuyor.
• Çocuk ateşte yanıyor.
• Her şey kontrolümde.
• Bu davranış onda bir alışkanlık hâlinde görülüyor.

Bulunma Durumu Eki Kelimeye Bitişik Yazılır

Bulunma durumu eki, hangi biçimde kullanılırsa kullanılsın kelimeye bitişik yazılır.

“-da” Ekiyle Kurulan Örnekler

• okulda
• yolda
• masada
• odada
• sokakta değil → burada sertleşme olduğu için “sokakta”
• arabada
• dünyada

Örnek: Öğrenciler okulda bekliyordu.

Örnek: Yolda uzun süre trafik vardı.

“-de” Ekiyle Kurulan Örnekler

• evde
• şehirde
• derste
• köyde
• denizde
• ülkede
• cümlede

Örnek: Akşam herkes evde olacak.

Örnek: Bu kelime cümlede yanlış kullanılmış.

“-ta” Ekiyle Kurulan Örnekler

• ayakta
• sokakta
• parkta
• kitapta
• sınıfta
• dolapta
• ağaçta

Örnek: Uzun süre ayakta bekledi.

Örnek: Çocuklar parkta oynuyor.

“-te” Ekiyle Kurulan Örnekler

• işte
• derste
• sepette
• şirkette
• internette
• harekette
• nöbette

Örnek: Öğrenciler derste sessizce oturuyordu.

Örnek: Aradığın bilgiler internette bulunabilir.

“-da” mı, “-de” mi Kullanılır?

Bulunma durumu ekinin “-da” veya “-de” olması, kelimenin son hecesindeki ünlüye bağlıdır.

Kelimenin son ünlüsü kalınsa -da, inceyse -de kullanılır.

Kalın Ünlülerden Sonra “-da”

Son ünlüsü a, ı, o, u olan kelimeler genellikle “-da” ekini alır.

• oda → odada
• okul → okulda
• yol → yolda
• masa → masada
• kutu → kutuda
• araba → arabada

Örnek: Anahtar arabada kaldı.

İnce Ünlülerden Sonra “-de”

Son ünlüsü e, i, ö, ü olan kelimeler genellikle “-de” ekini alır.

• ev → evde
• şehir → şehirde
• köy → köyde
• ülke → ülkede
• deniz → denizde
• ürün → üründe

Örnek: Bu ürün mağazada değil, depoda bulunuyor.

Örnek: Çocuklar evde bekliyor.

“-ta” ve “-te” Ne Zaman Kullanılır?

Bulunma durumu eki, sert ünsüzlerden sonra -ta veya -te biçimine dönüşür.

Türkçedeki sert ünsüzler şunlardır:

ç, f, h, k, p, s, ş, t

Bu harfleri hatırlamak için genellikle “Fıstıkçı Şahap” sözü kullanılır.

Kelime bu sert ünsüzlerden biriyle bitiyorsa ekin başındaki “d” harfi “t”ye dönüşür.

“-ta” Kullanılan Örnekler

• ayak + da → ayakta
• sokak + da → sokakta
• kitap + da → kitapta
• sınıf + da → sınıfta
• ağaç + da → ağaçta

Doğru: Çocuklar sokakta oynuyordu.
Yanlış: Çocuklar sokakda oynuyordu.

Doğru: Cevap kitapta yazıyor.
Yanlış: Cevap kitapda yazıyor.

“-te” Kullanılan Örnekler

• iş + de → işte
• ders + de → derste
• şirket + de → şirkette
• sepet + de → sepette
• mutfak + de → mutfakta

Doğru: Babam işte çalışıyor.
Yanlış: Babam işde çalışıyor.

Doğru: Öğrenciler derste soru sordu.
Yanlış: Öğrenciler dersde soru sordu.

Bulunma Durumu Eki ile Bağlaç Olan “da, de” Arasındaki Fark

Bulunma durumu eki ile bağlaç olan “da, de” aynı şekilde görünse de yazımları farklıdır.

Bulunma Durumu Eki Bitişik Yazılır

Bulunma durumu eki, bir yer veya durum bildirir ve kelimeye bitişik yazılır.

• evde
• okulda
• parkta
• işte

Örnek: Ahmet evde bekliyor.

Buradaki “-de”, Ahmet’in nerede olduğunu bildirir.

Bağlaç Olan “da, de” Ayrı Yazılır

Bağlaç olan “da, de” cümleye “dahi, bile” anlamı katar ve ayrı yazılır.

Örnek: Ahmet de bizimle gelecek.

Bu cümlede “de” yerine “dahi” getirilebilir:

Ahmet dahi bizimle gelecek.

Bu nedenle “de” bağlaçtır ve ayrı yazılır.

İki Kullanımın Aynı Cümlede Bulunması

Ahmet de evde bekliyor.

Bu cümlede:

• Ahmet de: Bağlaçtır ve ayrı yazılır.
• evde: Bulunma durumu ekidir ve bitişik yazılır.

Başka bir örnek:

Ben de okulda kaldım.

• Ben de: Ben dahi
• okulda: Nerede? Okulda

Bulunma Durumu Ekini Ayırt Etme Yöntemleri

“Nerede?” Sorusu Sorulur

Kelime “nerede?” sorusuna cevap veriyorsa bulunma durumu eki almıştır.

Anahtar nerede?
Çantada.

Öğrenciler nerede?
Sınıfta.

Babası nerede?
İşte.

Ek Çıkarıldığında Cümle Bozulur

Bulunma durumu eki çıkarıldığında cümlenin anlamı ve yapısı genellikle bozulur.

Çocuk bahçede oynuyor.

Ek çıkarılırsa:

Çocuk bahçe oynuyor.

Cümle bozulduğu için “-de” bulunma durumu ekidir.

Bağlaç olan “de” çıkarıldığında ise cümle genellikle anlamlı kalır:

Çocuk da oynuyor.
Çocuk oynuyor.

Özel İsimlere Getirilen Bulunma Durumu Eki

Özel isimlere getirilen bulunma durumu eki, kelimeden kesme işaretiyle ayrılır.

• Ankara’da
• İstanbul’da
• Türkiye’de
• Malatya’da
• Ahmet’te
• Ayşe’de

Doğru: Toplantı Ankara’da yapılacak.
Yanlış: Toplantı Ankarada yapılacak.

Doğru: Kitap Ayşe’de kaldı.
Yanlış: Kitap Ayşede kaldı.

Burada da ekin “-da, -de, -ta, -te” biçimlerinden hangisini alacağı ünlü ve ünsüz uyumuna göre belirlenir.

• Ankara + da → Ankara’da
• Türkiye + de → Türkiye’de
• Zonguldak + da → Zonguldak’ta
• Ahmet + de → Ahmet’te

Doğru: Tatilini Zonguldak’ta geçirdi.
Yanlış: Tatilini Zonguldak’da geçirdi.

Özel İsimlerde Ek ile Bağlaç Karıştırılmamalıdır

Özel isimlerden sonra gelen “da, de” her zaman kesme işaretiyle ayrılmaz. Kullanımın bağlaç mı yoksa ek mi olduğuna bakılmalıdır.

Bulunma Durumu Eki

Kitap Ayşe’de kaldı.

Burada kitabın kimde olduğu belirtilir. “-de” bulunma durumu ekidir ve kesme işaretiyle ayrılır.

Bağlaç

Ayşe de bizimle geldi.

Burada “de”, “Ayşe dahi” anlamındadır. Bağlaç olduğu için ayrı yazılır ve kesme işareti kullanılmaz.

Benzer şekilde:

Toplantı Ankara’da yapılacak.
Ankara da bu karardan etkilendi.

İlk cümlede yer bildirildiği için “Ankara’da” yazılır. İkinci cümlede “Ankara dahi” anlamı olduğu için “Ankara da” yazılır.

Kalıplaşmış İfadelerde Bulunma Durumu Eki

Bulunma durumu eki bazı deyim ve kalıplaşmış ifadelerde de kullanılır.

• devede kulak
• yolda kalmak
• ayakta durmak
• işte çalışmak
• gözde olmak
• arada kalmak
• sözde kalmak
• ortada bırakmak

Devede kulak, büyük bir şeyin yanında çok küçük kalan miktarı anlatır.

Örnek: Toplanan yardım, ihtiyaçların yanında devede kulak kaldı.

Yolda kalmak, yolculuk sırasında ilerleyemez duruma gelmek anlamında kullanılabilir.

Örnek: Araba bozulunca yolda kaldık.

Ayakta durmak, gerçek anlamda dik durmayı veya mecaz anlamda güçlü kalmayı ifade edebilir.

Örnek: Uzun süre ayakta durduğu için yoruldu.

Atatürk’ün Sözünde Bulunma Durumu Eki

Yurtta sulh, cihanda sulh.

Bu sözde iki bulunma durumu eki vardır:

• yurt + ta → yurtta
• cihan + da → cihanda

“Yurt” kelimesi sert “t” ünsüzüyle bittiği için ek -ta biçimini almıştır. Kelime “yurtta” yazılırken aynı “t” harfi yan yana gelir.

“Cihan” kelimesi ise yumuşak “n” ünsüzüyle bittiği için ek -da biçiminde kullanılmıştır.

Sözün anlamı şöyledir:

Yurtta barış, dünyada barış.

Sık Yapılan Yazım Yanlışları

Eki Kelimeden Ayırmak

Yanlış: Çocuklar okul da bekliyor.
Doğru: Çocuklar okulda bekliyor.

Yanlış: Kitap masa da duruyor.
Doğru: Kitap masada duruyor.

Sert Ünsüzden Sonra “-da, -de” Kullanmak

Yanlış: Çocuklar parkda oynuyor.
Doğru: Çocuklar parkta oynuyor.

Yanlış: Öğrenciler sınıfda bekliyor.
Doğru: Öğrenciler sınıfta bekliyor.

Yanlış: Ahmet işde çalışıyor.
Doğru: Ahmet işte çalışıyor.

Bağlaç ile Eki Karıştırmak

Yanlış: Ben okul da kaldım.
Doğru: Ben okulda kaldım.

Yanlış: Ahmet’de bizimle geldi.
Doğru: Ahmet de bizimle geldi.

Doğru: Kitap Ahmet’te kaldı.

Doğru ve Yanlış Yazım Örnekleri

Bulunma Durumu Ekiyle İlgili Temel Kurallar

Bulunma durumu eki kelimeye bitişik yazılır:

• evde
• okulda
• parkta
• işte

Kelimenin son ünlüsüne göre “-da” veya “-de” kullanılır:

• arabada
• okulda
• evde
• şehirde

Kelime sert ünsüzle bitiyorsa ek “-ta” veya “-te” olur:

• kitapta
• sokakta
• sınıfta
• işte
• derste

Özel isimlere gelen bulunma durumu eki kesme işaretiyle ayrılır:

• Ankara’da
• Türkiye’de
• Ahmet’te
• Zonguldak’ta

Bağlaç olan “da, de” ise ayrı yazılır:

• Ben de geliyorum.
• Ayşe de bizi aradı.

Bulunma durumu ekini belirlemek için kelimeye “nerede?” sorusu sorulabilir. Kelime bu soruya cevap veriyorsa “-da, -de, -ta, -te” bulunma durumu ekidir ve kelimeye bitişik yazılır.